Dost Sifətli Düşmənlər və "La Hövlü" Yeyən Ulaq : Ruminin Müdrik Xəbərdarlığı
Bəzən həyatda elə anlar olur ki, bizə ən çox yaxın duran, ən şirin sözlər deyən insanların əslində kim olduğunu anlamaqda çətinlik çəkirik. Mövlanə Cəlaləddin Rumi əsrlər əvvəl qələmə aldığı bu misralarda bizə insan sərraflığının ən böyük dərsini verir. Ruminin təsvir etdiyi bu mənzərə, əslində, bu günün də güzgüsüdür.
Biri nalına baxıb orda səng axtarırdı.
Qeyrisi gözlərində başqa rəng axtarırdı.
Biri deyirdi: - Ey Şeyx, ulaq neçin bu gündə?!
Sən bizə demirdinmi, ulağım at gücündə?!
Dedi: - Ulaq bu gecə yalnız «La hövlü» yemiş,
Belə yerişdən başqa, getməz başqa bir yeriş,
Çünki ulağım gecə «La hövlü» sözün yedi,
Gecə duada, gündüz belə səcdə eylədi?
İnsanların bir çoxu adam yeyənə oxşar,
Salam-əleyklərindən yaxşı əməl az axtar.
Qəm vaxtı dərdə şərik yanına olmaz gələn?!
İşini qurmalısan özün-öz gücünlə sən!
İnsanların qəlbində divlər də yuva salar,
Az qəbul et hiylələr, o divlərdə hiylə var.
Divin div nəfəsindən «La hövlü» yeyən adam,
Həmin o ulaq kimi axsayar qədəm-qədəm.
Kim dünyada aldansa divlərin hiyləsinə,
Dost sifətli düşmənin təzim eyləməsinə,
İslamın yollarında, Siratın körpüsündə,
O ulaq tək axsayar, həmin körpü üstündə.
Pis dost işvələrini belə qəbul etmə sən,
Ey mən olan, tələ bil, ona tərəf getmə sən!
Yüz min «la hövlü» deyən İblis xislətlilər var.
İblis xislət insanlar ilan tinyətli olar.
Səs ucaldıb söyləyər, mənim canım dostumsan,
Qəssab tək soya bilsin dərini asan-asan.
O qədər üfürər ki, dərini soyar atar,
Vay olsun o şəxsə ki, düşməndən zəhər dadar.
Baş qoyar ayağına, sanki bir qəssab olar,
Yumşaqlıqla qanını axıtsın o zar-zar.
Şir kimi öz ovunu özün öz gücünlə et.
"La Hövlü" Yemək: Yalan Vədlərin Ağırlığı
Əsərdə ən diqqətçəkən məqamlardan biri Şeyxin ulağının (eşşəyinin) "La hövlü" yeməsidir. Burada Rumi müdrik bir məcaz işlədir. Adətən mənəvi bir zikr olan bu kəlmə əsərdə "yalan vəd" mənasında istifadə olunub.
Şeyx ulağını tərifləyib onun at gücündə olduğunu desə də, heyvan axsayır. Niyə? Çünki o, gecəni dua ilə deyil, yalan vədlərlə, boş ümidlərlə "qidalanıb". Rumi bizə demək istəyir ki, insanın ruhu saxta vədlərlə doymaz; yalanla bəslənən ruh mənəviyyat yolunda, o "Sirat körpüsündə" mütləq axsayacaq.
İnsan, yoxsa "Adam Yeyən"?
Rumi cəmiyyətdəki bəzi insanların daxili aləmini çox sərt və kəsərli şəkildə təsvir edir: "İnsanların bir çoxu adam yeyənə oxşar..." Onların salam-əleykləri, şirin dilləri sadəcə bir maskadır. Bu insanlar daxilən "divlər" tərəfindən idarə olunur. Onlar sənin qəmli vaxtında, dörd divar arasında tənha qaldığın anda yanında olmazlar. Zira, onların məqsədi sənin ruhuna həmdəm olmaq deyil, sənin enerjindən, imkanlarından "qidalanmaqdır".
Qəssab Sığalı: Təhlükəli Yumşaqlıq
Ruminin ən sarsıdıcı bənzətməsi qəssab misalıdır. Qəssab heyvanın dərisini daha rahat soya bilmək üçün onun bədəninə hava üfürər, onu "yumşaldar". Rumi deyir ki, bəzi insanlar da sənə qarşı o qədər yumşaq, o qədər "canım dostum" deyərək yaxınlaşarlar ki, sən onların, əslində, sənin "dərini soymağa", yəni mənəviyyatını zədələməyə hazırlaşdıqlarını anlamazsan. Onlar ilan xislətlidirlər; səssiz gələr, amma zəhərini dərindən axıdarlar.
Öz Gücünə Güvən
Bəs çıxış yolu nədir? Rumi sonda bizə ən böyük həyat düsturunu verir:
"İşini qurmalısan özün-öz gücünlə sən!" Bəndələrə bel bağlamamaq, yalan vədlərə ("la hövlü"lərə) aldanmamaq və ən əsası, şir kimi öz ovunu özün etmək. Bu, təkəbbür deyil, bu, insanın öz mənəvi müstəqilliyini qorumasıdır.
Qədirli Aysu
Biri nalına baxıb orda səng axtarırdı.
Qeyrisi gözlərində başqa rəng axtarırdı.
Biri deyirdi: - Ey Şeyx, ulaq neçin bu gündə?!
Sən bizə demirdinmi, ulağım at gücündə?!
Dedi: - Ulaq bu gecə yalnız «La hövlü» yemiş,
Belə yerişdən başqa, getməz başqa bir yeriş,
Çünki ulağım gecə «La hövlü» sözün yedi,
Gecə duada, gündüz belə səcdə eylədi?
İnsanların bir çoxu adam yeyənə oxşar,
Salam-əleyklərindən yaxşı əməl az axtar.
Qəm vaxtı dərdə şərik yanına olmaz gələn?!
İşini qurmalısan özün-öz gücünlə sən!
İnsanların qəlbində divlər də yuva salar,
Az qəbul et hiylələr, o divlərdə hiylə var.
Divin div nəfəsindən «La hövlü» yeyən adam,
Həmin o ulaq kimi axsayar qədəm-qədəm.
Kim dünyada aldansa divlərin hiyləsinə,
Dost sifətli düşmənin təzim eyləməsinə,
İslamın yollarında, Siratın körpüsündə,
O ulaq tək axsayar, həmin körpü üstündə.
Pis dost işvələrini belə qəbul etmə sən,
Ey mən olan, tələ bil, ona tərəf getmə sən!
Yüz min «la hövlü» deyən İblis xislətlilər var.
İblis xislət insanlar ilan tinyətli olar.
Səs ucaldıb söyləyər, mənim canım dostumsan,
Qəssab tək soya bilsin dərini asan-asan.
O qədər üfürər ki, dərini soyar atar,
Vay olsun o şəxsə ki, düşməndən zəhər dadar.
Baş qoyar ayağına, sanki bir qəssab olar,
Yumşaqlıqla qanını axıtsın o zar-zar.
Şir kimi öz ovunu özün öz gücünlə et.
"La Hövlü" Yemək: Yalan Vədlərin Ağırlığı
Əsərdə ən diqqətçəkən məqamlardan biri Şeyxin ulağının (eşşəyinin) "La hövlü" yeməsidir. Burada Rumi müdrik bir məcaz işlədir. Adətən mənəvi bir zikr olan bu kəlmə əsərdə "yalan vəd" mənasında istifadə olunub.
Şeyx ulağını tərifləyib onun at gücündə olduğunu desə də, heyvan axsayır. Niyə? Çünki o, gecəni dua ilə deyil, yalan vədlərlə, boş ümidlərlə "qidalanıb". Rumi bizə demək istəyir ki, insanın ruhu saxta vədlərlə doymaz; yalanla bəslənən ruh mənəviyyat yolunda, o "Sirat körpüsündə" mütləq axsayacaq.
İnsan, yoxsa "Adam Yeyən"?
Rumi cəmiyyətdəki bəzi insanların daxili aləmini çox sərt və kəsərli şəkildə təsvir edir: "İnsanların bir çoxu adam yeyənə oxşar..." Onların salam-əleykləri, şirin dilləri sadəcə bir maskadır. Bu insanlar daxilən "divlər" tərəfindən idarə olunur. Onlar sənin qəmli vaxtında, dörd divar arasında tənha qaldığın anda yanında olmazlar. Zira, onların məqsədi sənin ruhuna həmdəm olmaq deyil, sənin enerjindən, imkanlarından "qidalanmaqdır".
Qəssab Sığalı: Təhlükəli Yumşaqlıq
Ruminin ən sarsıdıcı bənzətməsi qəssab misalıdır. Qəssab heyvanın dərisini daha rahat soya bilmək üçün onun bədəninə hava üfürər, onu "yumşaldar". Rumi deyir ki, bəzi insanlar da sənə qarşı o qədər yumşaq, o qədər "canım dostum" deyərək yaxınlaşarlar ki, sən onların, əslində, sənin "dərini soymağa", yəni mənəviyyatını zədələməyə hazırlaşdıqlarını anlamazsan. Onlar ilan xislətlidirlər; səssiz gələr, amma zəhərini dərindən axıdarlar.
Öz Gücünə Güvən
Bəs çıxış yolu nədir? Rumi sonda bizə ən böyük həyat düsturunu verir:
"İşini qurmalısan özün-öz gücünlə sən!" Bəndələrə bel bağlamamaq, yalan vədlərə ("la hövlü"lərə) aldanmamaq və ən əsası, şir kimi öz ovunu özün etmək. Bu, təkəbbür deyil, bu, insanın öz mənəvi müstəqilliyini qorumasıdır.
Qədirli Aysu