Uşaqlıqda susdurulan emosiyalar hara gedir?

Uşaqlıq dövrü insanın emosional dünyasının formalaşdığı ən həssas mərhələdir. Bu dövrdə yaşanan hisslər, qorxu, kədər, qəzəb, sevinc qəbul edildikdə sağlam emosional inkişaf baş verir. Lakin bir çox hallarda uşağın emosiyaları valideynlər və ya ətraf mühit tərəfindən ya görməzlikdən gəlinir, ya da susdurulur. “Ağlama”, “Böyüklər belə hiss etməz”, “Qorxma, ayıbdır” kimi ifadələr uşağın daxili dünyasında dərin izlər buraxa bilər. Bəs ifadə olunmayan bu emosiyalar zamanla hara gedir?

Uşaqlıqda emosiyaların susdurulması nə deməkdir?

Emosiyaların susdurulması uşağın hiss etdiklərini açıq şəkildə ifadə etməsinə icazə verilməməsi və ya bu hisslərin dəyərsizləşdirilməsidir. Uşaq qorxduqda ona “qorxulu heç nə yoxdur”, kədərləndikdə isə “boş şeylərə görə ağlama” deyildikdə, uşaq tədricən öyrənir ki, onun hissləri qəbul edilmir. Bu isə emosional ifadənin təhlükəli və ya mənasız olduğu inancını formalaşdırır.

Susdurulan emosiyalar yox olmur

Psixoloji baxımdan emosiyalar ifadə olunmadıqda yoxa çıxmır, sadəcə şüuraltına sıxışdırılır. Uşaq bu emosiyaları yaşamaq əvəzinə onları basdırır. Zaman keçdikcə bu basdırılmış hisslər müxtəlif formalarda üzə çıxır:

səbəbsiz narahatlıq və gərginlik,

ani əsəb partlayışları,

özünə dəyər hissinin zəifləməsi,

depressiv əlamətlər,

psixosomatik şikayətlər (baş ağrısı, mədə problemləri və s.).

Beləliklə, ifadə olunmayan emosiyalar yetkinlik dövründə davranış və psixi sağlamlıq üzərində təsir göstərməyə başlayır.

Yetkinlik dövründə təsirləri

Uşaqlıqda emosional olaraq susdurulan fərdlər çox vaxt yetkinlikdə öz hisslərini tanımaqda və ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər. Onlar:

emosiyalarını adlandıra bilmirlər,

münasibətlərdə öz ehtiyaclarını ifadə etməkdən çəkinirlər,

daim “güclü görünməyə” çalışırlar,

başqalarının gözləntilərini öz hisslərindən üstün tuturlar.

Bu hal xüsusilə yaxın münasibətlərdə emosional məsafə və anlaşılmazlıq yarada bilər.

Psixoloji mexanizm: müdafiə və uyğunlaşma

Uşaq üçün emosiyaların susdurulması əslində bir uyğunlaşma mexanizmidir. Uşaq valideyn sevgisini itirməmək üçün hisslərini gizlətməyi öyrənir. Bu, qısa müddətdə qoruyucu rol oynasa da, uzun müddətdə sağlam emosional tənzimləməni zəiflədir. Müdafiə mexanizmləri yetkinlikdə də davam edir və fərd öz real hissləri ilə əlaqəni itirə bilər. Uşaqlıqda susdurulan emosiyalar itib getmir, sadəcə zamanla forma dəyişdirir. Onlar yetkinlikdə narahatlıq, daxili boşluq, münasibət problemləri və psixoloji çətinliklər şəklində özünü göstərə bilər. Sağlam psixoloji inkişaf üçün emosiyaların tanınması, qəbul edilməsi və ifadə olunması vacibdir. Emosiyalar zəiflik deyil, insan olmağın təbii bir hissəsidir.

Öz emosiyalarını adlandırmağa çalış

 “Bu hissi yaşamağa icazəm var” düşüncəsini inkişaf etdir

Daxili uşağınla əlaqə qur

Lazım gəldikdə psixoloji dəstək almaqdan çəkinmə

Unutmaq olmaz ki, emosiyalar dinlənildikdə sağaldır.